تبيين حدود و شمول به كارگيري كودكان در درگيري هاي مسلحانه از منظر حقوق بين الملل

ابراهيم موسي زاده / دانشيار دانشگاه تهران

رزيتا کهريزي / دانشجوي دکتراي حقوق بين الملل دانشگاه تهران

به‌کارگيري کودکان در درگيري‌هاي مسلحانه، متأثر از عوامل متعددي چون غيربين‌المللي شدن درگيري‌هاي مسلحانه و جنگ‌افزارهاي در دسترس و نوين، بيش‌ازپيش پيچيده شده است. حقوق بين‌الملل از زمان کنوانسيون‌هاي ژنو (مادة 3 مشترک)، به حمايت از کودکان در اين خصوص پرداخته؛ اما توسعة گسستة اين حمايت‌ها تحت شاخه‌هاي مختلف حقوق بين‌الملل موجب بروز پيچيدگي‌ها و بعضاً شکاف‌هايي در مفاهيم حقوقي مربوطه شده است. 
هدف، تبيين گسستها و پيچيدگيهاي حقوقي يادشده و حتيالمقدور انسجامبخشي به آنهاست. پرسش تحقيق نيز عبارت است از اينکه بر اساس منابع حقوق بين‌الملل بشردوستانه، حقوق بشر و حقوق کيفري بين‌المللي، دايرة شمول و ابهامات تعاريف واژه‌هايي چون کودک، درگيري و مخاصمة مسلحانه، به‌کارگيري و مشارکت کودک در درگيري‌هاي مسلحانه، به‌کارگيري و مشارکت مستقيم/غيرمستقيم و داوطلبانه/اجباري، درگيري‌هاي مسلحانة بين‌المللي در تمايز با غيربين‌المللي و داخلي چيست؟ پاسخ اين پرسش، به‌روش کتابخانهاي و اسنادي است.
طبق يافتههاي تحقيق، ابهامات و گسستهاي تعريفِ «مشارکتِ کودک در مخاصمات»، آنها را آسيبپذيرتر کرده است. دراين‌راستا به ارتقاي حداقل سن حمايتي به هجده سال، حذف شروط محدودکنندة حمايتها، همانند نياز به مستقيم بودن يا فعال بودن مشارکت کودک در مخاصمه، و رفع ابهامات موجود در تعاريف و تمايزات ـ‌که موجب تفسيربه‌رأي و اتخاذ رفتارهاي دوگانة دولت‌ها و گروه‌هاي مسلح غيردولتي در قبال درگيري‌هاي مسلحانه مشابه شده است، توصيه مي‌شود.
کليدواژه‌ها: کودک، مخاصمات مسلحانة بين‌المللي و غيربين‌المللي، به‌کارگيري داوطلبانه/ اجباري، مشارکت مستقيم/غيرمستقيم.