مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) 2026 07 23 مفهوم «استناد» در طرح مسئولیت بین المللی دولت ها در پرتو حقوق دولت های غیر زیان دیده با تاکید بر رویه قضایی بین المللی 5001582 10.22034/hoghoughi.2025.5001582 FA احمد مومنی راد دانشیار گروه حقوق عمومی دانشگاه تهران محمد سهرابی 0000-0001-7774-4217 Journal Article 2025 04 19 In the law of international responsibility, the right to invoke responsibility is not limited to the injured state, but the International Law Commission, when drafting articles in 2001 on the responsibility of states for international wrongful acts, developed the right to invoke to "states other than the injured state" in international law and recognized it according to Article 48. With more consideration in the draft plan, the right to invoke is one of the important international legal mechanisms that deal with the responsibility of states that violate the general rules of the "international community as a whole" and holds states responsible for acts or omissions that lead to harm to other states and is based on the idea that states have an obligation to ensure that their behavior causes harm to other states. Also, in this progressive process, there are many international arbitral procedures that discuss this right for states and deal with the issue of international responsibility rights, whether a state is against the states that directly They were not damaged, is it responsible? This article tries to examine the approach of the non-injured states regarding the concept of invoking the claim of breach of obligation from the responsible state and also the right to invoke the international responsibility of the offending state according to judicial procedures. در حقوق مسئولیت بین‌المللی، حق استناد به مسئولیت برای دولت زیان دیده منحصر نشده، بلکه کمیسیون حقوق بین‌الملل هنگام تهیه پیش‌نویس مواد در سال ۲۰۰۱ درباره مسئولیت دولت‌ها در قبال اعمال متخلفانه بین‌المللی، حق استناد را برای «دولت های غیراز دولت زیان دیده» در حقوق بین‌الملل توسعه داده و آن را طبق ماده ۴۸ به رسمیت شناخته است. با تامل بیشتر در طرح پیش نویس، حق استناد دولت‎های غیر زیان دیده یکی از مکانیسم‎های مهم حقوقی بین‎المللی شناخته می شود که مسئولیت دولت‎های ناقض قواعد عام‎الشمول «جامعه بین الملی به عنوان یک کل» را مورد رسیدگی قرار می‎دهد و دولت ها را درقبال فعل یا ترک فعل که منجر به آسیب به دولت دیگر می شود، مسئول می داند. همچنین در این فرآیند ‎مترقیانه رویه‎های قصایی بین‎المللی متعددی وجود داردکه این حق را برای دولت ها مورد بحث قرار داده و درباب حقوق مسئولیت بین‎المللی به این موضوع میپردازد که آیا دولتی در برابر دولت‎هایی که به صورت مستقیم مورد آسیب وخسارت واقع نشدند، مسئولیت دارد؟ نوشتار حاضر می‌کوشد رویکرد دولت‌های غیرزیان‌دیده را درباره مفهوم استناد طرح ادعای نقض تعهد از دولت مسئول وهمچنین حق استناد به مسئولیت بین‎المللی دولت متخلف را با توجه به رویه های قضایی بررسی کند.