مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) 2026 07 23 مبانی معرفت‌ شناختی تنظیم‌ گری در اندیشه علامه مصباح یزدی؛ نقدی بر عقلانیت سکولار در حقوق عمومی 5002919 FA سید رضا رضوی زادگان جهرمی حوزوی - موسسه امام خمینی حسین حسن پور 0009-0003-5176-7180 Journal Article 2025 10 22 This article aims to explain the epistemological foundations of regulation in the thought of Ayatollah Mesbah Yazdi and to critique secular rationality within the framework of public law. From his perspective, human beings stand between two opposing forces — material attachments and divine attraction — which reveal their intrinsic need for divine guidance. Since human reason, due to its inherent limitations, cannot fully comprehend all dimensions of good and evil, the accurate path to perfection can only be discerned through divine revelation and the Sharia. Based on this premise, secular rationality and theories such as utilitarianism and social contract are challenged, as they lack a reliable criterion for discerning genuine welfare. The study presents a three-tier regulatory model derived from Allameh Mesbah Yazdi’s thought, delineating the macro level (divine–legal guidance), the meso level (prudential or interest-based rationality), and the micro level (implementation and supervision). Within this framework, the role of the people is analyzed as the guarantor of enforcement in both its affirmative dimension (participation and delegation of executive power) and its preventive dimension (duty-based oversight and critique). Finally, the innovative model of the “Committed Observer Triangle” is proposed, wherein the three pillars of divine guidance, rationality, and public supervision interact as a dynamic and stable field of normative force ensuring the integrity and vitality of religious governance. این مقاله با هدف تبیین «بنیان‌های معرفت‌شناختی تنظیم‌گری» در اندیشه آیت‌الله مصباح یزدی و نقد عقلانیت سکولار در حقوق عمومی، به بررسی نظام حکمرانی دینی از منظر ایشان می‌پردازد. قرارگیری انسان در میانه دو جاذبه متضاد «تعلقات مادی» و «جاذبه الهی»، نیاز ذاتی او به هدایت را آشکار می‌سازد. از آنجا که عقل بشری به دلیل قصور ذاتی، قادر به درک همه ابعاد مصالح و مفاسد نیست، تشخیص مسیر دقیق کمال، تنها از طریق هدایت الهی و شریعت ممکن می‌گردد. این مبنا، عقلانیت سکولار و نظریه‌هایی چون فایده‌گرایی و قرارداد اجتماعی را به چالش می‌کشد؛ چرا که این نظریه‌ها فاقد معیاری مطمئن برای تشخیص مصلحت واقعی بوده. مقاله حاضر با ارائه «الگوی سه‌ سطحی تنظیم‌گری» در اندیشه علامه مصباح، سطوح کلان (هدایت شرعی)، میانی (عقلانیت مصلحت‌بنیاد) و خرد (اجرا و نظارت) را ترسیم می‌کند. در این راستا، نقش مردم به عنوان «ضمانت اجرا» در دو بعد ایجابی (مشارکت و اعطای قدرت اجرایی) و سلبی (نظارت تکلیف‌محور و نقد) تحلیل می‌شود. در پایان، الگوی نوآورانه «مثلث ناظر متعهد» ارائه می‌گردد که در آن سه ضلع «هدایت»، «عقلانیت» و «نظارت مردمی» در قالب یک میدان نیروی نظارتی پایدار، سلامت و پویایی حکمرانی دینی را تضمین می‌کنند.