مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) اندیشه‌های حقوق عمومی 2423-5725 14 1 2025 02 03 فقه تعهدات و قاعده الزعیم غارم: مطالعه‌ای در نسبت ضمان شرعی و مسئولیت مدنی در ساختارهای حقوقی معاصر 5003923 10.22034/hoghoughi.2026.5003923 FA مهدی شوشتری دانشیار فقه و مبانی حقوق دانشکده شهید محلاتی(ره) 0000-0002-9372-5355 امین نجفیان استادیار Journal Article 2026 05 10 قاعدۀ «الزعیم غارم» یکی از اصول اساسی فقه اسلامی است که التزام ضامن به ایفای تعهدات مضمون‌عنه را مورد تأکید قرار می‌دهد و نقش مهمی در تبیین مسئولیت‌های شرعی و حقوقی ایفا می‌کند. با گسترش تعهدات سازمانی و نهادهای حقوقی معاصر، ضرورت بازخوانی و تطبیق این قاعده با نظام‌های حقوقی جدید بیش از پیش احساس می‌شود. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و مطالعات کتابخانه‌ای، مستندات قرآنی و روایی قاعدۀ الزعیم غارم را واکاوی کرده و با استفاده از دیدگاه فقهای امامیه و مقایسۀ تطبیقی با فقه عامه و حقوق تطبیقی، جایگاه این قاعده در تفسیر تعهدات سازمانی و روابط حقوقی نهادی را بررسی نموده است. نتایج حاکی از آن است که این قاعده می‌تواند چارچوب نظری کارآمدی برای تحلیل تعهدات مدرن همچون ضمانت‌نامه‌های بانکی، بیمۀ مسئولیت و قراردادهای سازمانی فراهم آورد. همچنین تطبیق آن با نظام‌های حقوقی دیگر نشان‌دهندۀ ظرفیت انطباق و بومی‌سازی قاعده با حقوق معاصر است.