مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) 2026 07 23 تحلیل مسئولیت بین المللي دولت ها در قبال خسارات ناشي از تغییرات اقلیمي 5004089 FA فرهادجمشیدزاده دزفولی جمشیدزاده دزفولی 0009-0005-7927-4753 عبدالکریم شاحیدر 0000-0001-9065-4400 Journal Article 2026 07 18 The present study aims to critically analyze the legal framework of international state liability for damages caused by climate change. The main hypothesis of the study is that traditional rules of international state liability, especially the fault-based model based on linear causality, do not have sufficient ability to ensure state accountability for climate damage due to the gradual, cumulative, and multi-causal nature of global warming and need to be reexamined and redesigned. Accordingly, the central question of the thesis asks whether it is possible to present a new model of state liability based on the historical emission share of pollutants and climate risks, relying on developments in customary law and environmental treaties, which would reduce the existing positive and attributive deadlocks.The research method is descriptive-analytical and based on library and document study; meaning that by collecting and analyzing international documents related to climate change, the practice of international and national courts, and the theoretical literature of international environmental law, first the current status of obligations and mechanisms of state responsibility is described and then the capacities and shortcomings of rules such as the principle of non-harm to others, the obligation to take due care, and risk-based liability are evaluated. The findings show پژوهش حاضر با هدف واکاوی انتقادی چارچوب حقوقی مسئولیت بین‌المللی دولت‌ها در قبال خسارات ناشی از تغییرات اقلیمی سامان یافته است. فرضیه اصلی تحقیق آن است که قواعد سنتی مسئولیت بین‌المللی دولت‌ها، به‌ویژه الگوی تقصیرمحور و مبتنی بر رابطه سببیت خطی، به دلیل ماهیت تدریجی، انباشتی و چندعلتی گرمایش زمین، توانایی کافی برای تضمین پاسخگویی دولت‌ها در قبال خسارات اقلیمی را ندارند و نیازمند بازخوانی و بازطراحی هستند. بر این اساس، پرسش محوری رساله می‌پرسد آیا می‌توان با اتکاء به تحولات حقوق عرفی و معاهدات زیست‌محیطی، الگوی نوینی از مسئولیت دولت‌ها مبتنی بر سهم انتشار تاریخی آلاینده‌ها و مخاطرات اقلیمی ارائه کرد که بن‌بست‌های اثباتی و انتسابی موجود را کاهش دهد. روش تحقیق، توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر مطالعه کتابخانه‌ای و اسنادی است؛ به این معنا که با گردآوری و تحلیل اسناد بین‌المللی مربوط به تغییر اقلیم، رویه محاکم بین‌المللی و ملی و ادبیات نظری حقوق بین‌الملل محیط‌زیست، ابتدا وضعیت موجود تعهدات و سازوکارهای مسئولیت دولت‌ها توصیف و سپس ظرفیت‌ها و کاستی‌های قواعدی مانند اصل منع اضرار به غیر، تعهد به مراقبت مقتضی و مسئولیت مبتنی بر خطر ارزیابی می‌شود. یافته‌ها نشان می‌دهد