مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) اندیشه‌های حقوق عمومی 2423-5725 14 2 2025 09 06 نقش ضابطین قضایی در پیشگیری از جرایم و حفظ حقوق شهروندی در نظام جمهوری اسلامی ایران 5004625 10.22034/hoghoughi.2026.5004625 FA نورالدین یعقوب وند 0009-0005-7927-4753 عبدالکریم شاحیدر 0000-0001-9065-4400 Journal Article 2026 09 20 پیشگیری از وقوع جرم و پاسداری از حقوق شهروندی، دو آرمان پیوسته و بنیادین در منظومه عدالت کیفری جمهوری اسلامی ایران به شمار می‌روند که توازن و تحقق عملی آن‌ها در گرو عملکرد صحیح، قانون‌مدار و حرفه‌ای ضابطان قضایی است. ضابطان دادگستری، به‌ویژه مأموران نیروی انتظامی، به عنوان بازوان اجرایی دستگاه قضایی و نخستین خط برخورد با پدیده‌های مجرمانه، نقشی دوسویه بر عهده دارند؛ از یک‌سو موظف‌اند با بهره‌گیری از ابزارهای کنترلی، گشت‌زنی‌های هدفمند، اشراف بر موقعیت‌های جرم‌زا و رصد متغیرهای محیطی، از فعلیت یافتن افکار مجرمانه جلوگیری به عمل آورند و از سوی دیگر، مکلف‌اند در تمام مراحل مداخله، کشف و تعقیب، مرزهای آزادی‌های مشروع و کرامت انسانی اشخاص را حفظ نمایند. پژوهش حاضر با اتخاذ روش توصیفی ـ تحلیلی و تکیه بر سازوکارهای اسنادی و هنجاری، به تبیین دقیق کارکردهای پیشگیرانه ضابطان و انطباق آن با شاخص‌های حقوق شهروندی پرداخته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که قانون‌گذار ایران در پرتو قانون احترام به آزادی‌های مشروع و حفظ حقوق شهروندی مصوب سال ۱۳۸۳ و نوآوری‌های حمایتی قانون آیین دادرسی کیفری مصوب سال ۱۳۹۲، بستر حقوقی نسبتاً کاملی برای توازن میان اقتدار پیشگیرانه ضابطان و تضمین حقوق اساسی متهمان و شهروندان فراهم آورده است؛