تنقيح قوانين؛ بازشناسي مفهوم، پيشينه و مباني

  • warning: Missing argument 1 for t(), called in D:\WebSites\nashriyat.ir\themes\tem-nashriyat\upload_attachments.tpl.php on line 15 and defined in D:\WebSites\nashriyat.ir\includes\common.inc on line 936.
  • warning: htmlspecialchars() expects parameter 1 to be string, array given in D:\WebSites\nashriyat.ir\includes\bootstrap.inc on line 862.
قيمت مقاله الكترونيكي: 
1500تومان

سال هشتم، شماره اول، پياپي 14، پاييز و زمستان 1397

محمد صادق فراهاني / دانشجوي دکتري حقوق عمومي دانشگاه تهران                        msfarahani72@ut.ac.ir

علي بهادري جهرمي / دکتري حقوق عمومي، پرديس فارابي دانشگاه تهران، قم                 a.bahadori.j@gmail.com

دريافت: 12/10/1397 ـ پذيرش: 20/02/1398

چکيده

با وجود گذشت بيش از نيم قرن از تصويب نخستين متن قانوني در خصوص لزوم تنقيح قوانين کشور، همچنان تلقي واحدي از مفهوم «تنقيح قوانين» در ميان حقوقدانان ايراني وجود ندارد. پژوهش پيش‌رو با بهره‌گيري از مطالعات کتابخانه‌اي و اتخاذ رويکردي تحليلي ـ توصيفي، پس از شناسايي رويکرد‌هاي سه‌گانه‌ ايشان در مواجهه با مفهوم تنقيح قوانين، بازشناسي آن از مفاهيم مشابه و بررسي پيشينه‌ تحولات آن در گذر تاريخ، به اين نتيجه مي‌رسد که ريشة‌ اصلي عدم ارائه‌ برداشتي واحد از مفهوم تنقيح را بايد ترجمه‌ اصطلاح «Codification» بدون دقت نظر نسبت به تحولات گوناگون اين مفهوم در گذر زمان دانست و «تنقيح» را فرايندي مشتمل بر «جمع‌آوري»، «طبقه‌بندي» و «پالايش» قوانين به‌شمار آورد. به علاوه اينکه بر خلاف تصور رايج، مباني حقوقي تنقيح قوانين منحصر در مباني عرفي نبوده و همانند نخستين مجموعه‌ها‌ي تنقيحي، پيش از آنکه ريشه‌‌ عرفي داشته باشد واجد سابقه‌‌ اسلامي است. «شفافيت»، «امنيت حقوقي» و «قابليت دسترسي» را مي‌توان مباني عرفي و «قاعده‌ قبح عقاب بلا بيان» را مبناي اسلامي تنقيح قوانين به‌شمار آورد.

کليدواژه‌ها: تدوين، تنقيح، شفافيت، قابليت دسترسي، قبح عقاب بلا بيان، کديفيکاسيون.