حقوق پناهندگي در اسلام: منبعي براي توسعة حقوق بين‌الملل پناهندگي

سال چهارم، شماره دوم، پياپي 7، بهار و تابستان 1394

ابراهيم موسي‌زاده / دانشيار دانشگاه تهران                                                    e.mousazadeh@ut.ac.ir

رزيتا کهريزي / دانشجوي دکتري حقوق بين‌الملل دانشگاه تهران                       rozita.kahrizi@gmail.com

دريافت: 4/1/1394 ـ پذيرش: 11/6/1394

چکيده

حقوق پناهندگي در اسلام با داشتن صبغة مثبت، از زمان جاهليت (مفهوم جوار)، حمايتي حداکثري و نظام‌مند را به پناهندگان و پناه‌جويان ارائه مي‌دهد. در اين زمينه، منابع اسلامي، اعم از آيات قرآن کريم، روايات، سيرة پيامبر صلي الله عليه و آله و ائمة اطهار عليهم السلام و خلفاي اسلامي و نيز آراء فقها و حقوق‌دانان بر اين حمايت با حداقل مستثنيات تأکيد دارند. عقد «استيمان يا امان»، پناهندگي به افراد مسلمان و غيرمسلمان در عصر غيبت، و حقوق و تکاليف پناهندگان و دولت‌هاي اسلامي در قبال يکديگر از جمله موضوعات بررسي شده است. با توجه به آيات، روايات و سيرة معصومان عليهم السلام مشاهده مي‌شود که پناهندگان در حمايت آحاد جامعة اسلامي و دولت اسلامي قرار دارند، مگر اينکه هدف فرار از عدالت و قانون باشد که در اين حالت، مشابه کنوانسيون ژنو، حمايتي در کار نخواهد بود. با توجه به گسسته بودن حمايت‌هاي ارائه‌شده تحت حقوق بين‌الملل، پناهندگي کنوني و عدم کفايت آنها، دين مبين اسلام مي‌تواند به‌عنوان منبع حقوقي، اخلاقي و بشري به ارتقا و توسعة بيش از پيش حقوق بين‌الملل پناهندگي ياري رساند.

کليدواژه‌ها: پناهنده، اسلام، فقه، حقوق بين‌الملل پناهندگي، عقد استيمان، امان.