Pages:
55-77
Receive Date: 2026/02/03
Accept Date: 2026/02/03
Abstract:
This research, for the first time, systematically formulates the jurisprudential rule of "Prohibition of Exclusivity" as an independent rule with broader scope than similar concepts (such as hoarding and monopoly). This rule encompasses not only the monopolization of goods but also any misuse of public resources in economic, political, and cultural domains. The research method is descriptive-analytical, relying on library resources including Quranic verses, the narrations of the Infallibles, and jurisprudential texts to examine the four types of evidence (Quranic, narrative, rational, and consensus). The findings indicate that this rule is rooted in Quranic verses (such as verse 29 of Surah An-Nisa and verse 7 of Surah Al-Hashr) and the narrations of the Infallibles, and is related to concepts like hoarding and monopoly, but its distinguishing feature is its emphasis on economic justice and preventing social harm. The results suggest that implementing this rule could lead to a reduction in artificial inflation, improved quality of goods, and the realization of economic justice. Furthermore, in cases of conflict with rules such as Taslīt (the principle of ownership), it takes precedence due to public interest. Finally, the formulation of effective laws and meticulous market oversight are proposed as executive solutions for this rule.
چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
Title :قاعدۀ فقهی «منع استئثار» در فقه شیعه
Abstract:
این پژوهش برای نخستینبار با روشی نظاممند، قاعدۀ فقهی «منع استئثار» را بهعنوان قاعدهای مستقل با شمول گستردهتر نسبت به مفاهیم مشابه (مانند احتکار و انحصار) تدوین میکند. این قاعده نهتنها انحصار کالاها، بلکه هرگونه سوءاستفاده از منابع عمومی در حوزههای اقتصادی، سیاسی و فرهنگی را شامل میشود. روش تحقیق توصیفی ـ تحلیلی بوده و با تکیه بر منابع کتابخانهای شامل آیات قرآن، روایات معصومان(ع) و متون فقهی به بررسی ادلۀ چهارگانه (قرآنی، روایی، عقلی و اجماع) پرداخته است. یافتهها نشان میدهد این قاعده ریشه در آیات قرآن (مانند آیات ۲۹ سورۀ نساء و ۷ سورۀ حشر) و روایات معصومان(ع) دارد و با مفاهیمی مانند احتکار و انحصار مرتبط است، اما وجه تمایز آن تأکید بر عدالت اقتصادی و جلوگیری از ضرر اجتماعی است. نتایج پژوهش بیانگر آن است که اجرای این قاعده میتواند به کاهش تورم مصنوعی، بهبود کیفیت کالاها و تحقق عدالت اقتصادی منجر شود. همچنین در تعارض با قواعدی مانند تسلیط به دلیل مصلحت عمومی تقدم مییابد. در نهایت، تدوین قوانین کارآمد و نظارت دقیق بر بازار بهعنوان راهکارهای اجرایی این قاعده پیشنهاد شده است.
References:
- قرآن کریم.
- نهج البلاغه (1368). ترجمه و شرح علینقی فیض الاسلام. تهران: فقیه.
- آذرنوش، آذرتاش (1386). فرهنگ معاصر عربی ـ فارسی: بر اساس فرهنگ عربی ـ انگلیسی هانس ور. تهران: نشر نی.
- ابنحیون، نعمان بن محمد (1383ق). دعائم الإسلام. بیروت: دار المعارف.
- ابنسیده، علی بن اسماعیل (1421ق). المحکم و المحیط الأعظم. تحقیق: عبدالحمید هنداوی. بیروت: دار الکتب العلمیه.
- ابنفارس، احمد بن زکریا (1404ق). معجم مقاییس اللغة. تحقیق: عبدالسلام محمد هارون. قم: مکتب الاعلام الإسلامی.
- ازهری، محمد بن احمد (2001). تهذیب اللغة. تصحیح: فاطمه محمد اصلان، عبدالکریم حامد و عمر سلامی. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
- بررسی ملازمه بین وجوب شرعی ذیالمقدمه و وجوب شرعی مقدمه (1396). پایگاه اطلاعرسانی آیتالله سیدمجتبی نورمفیدی.
- حر عاملی، محمد بن حسن (1374). وسائلالشیعه. قم: مؤسسة آل البیت لإحیاء التراث.
- حیدری، محمد (1381). معجم الأفعال المتداولة و مواطن استعمالها. قم: المرکز العالمی للدراسات الاسلامیه.
- السمهودی، علی بن عبدالله بن احمد (1419ق). وفاء الوفاء بأخبار دار المصطفی. بیروت: دار الکتب العلمیه.
- سند، محمد و ساعدی، مشتاق (1432ق). بحوث فی القواعد الفقهیه. بیروت: دار المتقین.
- صدوق، محمد بن علی (1416ق). التوحید. تصحیح: هاشم حسینی طهرانی. قم: جامعۀ مدرسین.
- صدوق، محمد بن علی (1362). الخصال. تصحیح: مرتضی مدرس گیلانی. تهران: جاویدان.
- طوسی، محمد بن حسن (1365). تهذیب الأحکام. تصحیح: حسن خرسان، علی آخوندی و محمد آخوندی. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
- فتال نیشابوری، محمد بن احمد (1375). روضة الواعظین. تصحیح: محمدمهدی خرسان. قم: الشریف الرضی.
- فراهیدی، خلیل بن احمد (1367). العین. تحقیق: محسن آلعصفور، ابراهیم سامرائی و مهدی مخزومی. قم: مؤسسة دار الهجره.
- فیومی، احمد بن محمد (1414ق). المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی. قم: مؤسسة دار الهجره.
- کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی. تصحیح: محمد آخوندی و علیاکبر غفاری. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
- مجلسی، محمدباقر (1368). بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
- مروج، حسین (1379). اصطلاحات فقهی. قم: بخشایش.
- مصطفوی، حسن (1385). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: مرکز نشر آثار علامه مصطفوی.
- مطهری، مرتضی (1402). نظری به نظام اقتصادی اسلام. تهران: صدرا.
- مظاهری، حسین (1397). عوائد القواعد الفقهیه. بیجا: مؤسسۀ فرهنگی مطالعاتی الزهراء.
- مکارم شیرازی، ناصر (1370). القواعد الفقهیه. قم: مدرسة الإمام علی بن أبی طالب(ع).
- مکارم شیرازی، ناصر (1427ق). دائرة المعارف فقه مقارن. قم: مدرسة الامام علی بن ابی طالب(ع).
- مکارم شیرازی، ناصر و دیگران (1379). الأمثل فی تفسیر کتاب الله المنزل. قم: مدرسة الإمام علی بن أبی طالب(ع).
- مکارم شیرازی، ناصر و دیگران (1390). موسوعة الفقه الإسلامی المقارن. قم: مدرسة الإمام علی بن أبی طالب(ع).
- مکارم شیرازی، ناصر و دیگران (1374). تفسیر نمونه. قم: مدرسة الإمام علی بن أبی طالب(ع).
- منتظری، حسینعلی (1397). مبانی فقهی حکومت اسلامی. ترجمۀ محمود صلواتی. تهران: سرایی.
- موسویان، سیدعباس و بهاری قراملکی، حسن (1389). ضوابط قیمتگذاری از منظر فقه امامیه. معرفت اقتصاد اسلامی، 2(1)، 109ـ136.
- موسوی خمینی، سیدروحالله (1370). صحیفۀ نور. تهران: سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی.
- موسوی خمینی، سیدروحالله (1381). ولایت فقیه: حکومت اسلامی. تهران: مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
- موسوی خمینی، سیدروحالله (1383). تحریر الوسیله. ترجمۀ علی اسلامی و محمد قاضیزاده. قم: جامعۀ مدرسین.
- نظرپور، محمدتقی (1380). امام علی(ع)، حکومت و بازار. کتاب نقد، 19(5)، 222ـ272.
- نوری، حسین بن محمدتقی (1408ق). مستدرک الوسائل. تحقیق مؤسسة آل البیت(ع) لاحیاء التراث. بیروت: مؤسسة آل البیت(ع) لاحیاء التراث.
- هاشمی شاهرودی، سیدمحمود (1392). فرهنگ فقه مطابق مذهب اهلبیت(ع). قم: مؤسسۀ دائرةالمعارف فقه اسلامی بر مذهب اهلبیت(ع).
Cite this article:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Kazemi Renani, Mohammad hosein, Ilahi Boroujeny, Mahmoud, Hoseini, Seyed ebrahim.(2026) The Jurisprudential Rule of 'Prohibition of Monopolization (Man' al-Istithar)' in Shiite Jurisprudence. َAndisheha-ye Huquq-e Omumi, 13(1), 55-77 https://doi.org/10.22034/hoghoughi.2025.5002289
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Mohammad hosein Kazemi Renani; Mahmoud Ilahi Boroujeny; Seyed ebrahim Hoseini."The Jurisprudential Rule of 'Prohibition of Monopolization (Man' al-Istithar)' in Shiite Jurisprudence". َAndisheha-ye Huquq-e Omumi, 13, 1, 2026, 55-77
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Kazemi Renani, M, Ilahi Boroujeny, M, Hoseini, S.(2026) 'The Jurisprudential Rule of 'Prohibition of Monopolization (Man' al-Istithar)' in Shiite Jurisprudence', َAndisheha-ye Huquq-e Omumi, 13(1), pp. 55-77
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Kazemi Renani, M, Ilahi Boroujeny, M, Hoseini, S. The Jurisprudential Rule of 'Prohibition of Monopolization (Man' al-Istithar)' in Shiite Jurisprudence. َAndisheha-ye Huquq-e Omumi, 2026; 13(1): 55-77