َAndisheha-ye Huquq-e Omumi, Volume 14, Issue 1, No 26, Year 2026, Pages 233-252

    An Examination of the Termination of Agency (Wakālah) in the Civil Codes of Iran and Afghanistan, and in Ja'fari and Hanafi Jurisprudence

    Article Type: 
    Promotional
    Writers:
    ✍️ abdullah alizadeh / Level Four (Seminary Degree) in Jurisprudence (Fiqh) and Islamic Studies, Al-Mustafa International University / alizadeh11523@gmail.com
    dor 20.1001.1.24235725.1403.14.1.12.6
    doi Registering DOI...
    Abstract: 
    The present study undertakes a comparative examination of the causes of termination of agency (wakālah) in Imāmī jurisprudence and Iranian law, on the one hand, and Hanafi jurisprudence and Afghan law, on the other. The common causes in both systems include: the death or interdiction (ḥajr) of the principal (muwakkil) or the agent (wakīl), the disappearance of the subject matter of the agency, and the expiration of its term. However, there are also fundamental differences. In Imāmī jurisprudence and Iranian law, the dismissal of the agent is effected solely by the will of the principal; whereas in Hanafi jurisprudence and Afghan law, this is conditional upon the agency not being linked to the right of a third party. The resignation of the agent is likewise subject to this same condition in the Hanafi system, but no such condition exists in Imāmī jurisprudence. Regarding interdiction, Hanafi jurisprudence primarily considers permanent insanity as valid and disregards cases such as a coma, whereas Imāmī jurisprudence encompasses all types of interdiction. The death of the principal or the agent in Hanafi jurisprudence is conditional upon there being no right of a third party; however, in Imāmī jurisprudence, it causes immediate termination without any condition. By identifying the commonalities and differences, this comparative study provides an analytical framework for understanding the rules governing the termination of agency.
    چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
    Title :بررسی انحلال وکالت در قانون مدنی ایران، افغانستان، فقه جعفری و حنفی
    Abstract: 
    پژوهش حاضر به بررسی تطبیقی اسباب انحلال وکالت در فقه امامیه و حقوق ایران با فقه حنفی و حقوق افغانستان می‌پردازد. اسباب مشترک در هر دو نظام عبارت‌اند از: فوت یا حجر موکل و وکیل، زوال موضوع وکالت و انقضای مدت، اما تفاوت‌های اساسی نیز وجود دارد. در فقه امامیه و حقوق ایران، عزل وکیل تنها با ارادة موکل محقق می‌شود؛ درحالی‌که در فقه حنفی و حقوق افغانستان این امر مشروط به عدم تعلق حق شخص ثالث به وکالت است. استعفای وکیل نیز در نظام حنفی مشروط به همین قید است، اما در امامیه چنین شرطی ندارد. در بحث حجر، فقه حنفی عمدتاً جنون دائم را معتبر می‌داند و مواردی مانند اغما را نادیده می‌گیرد، اما فقه امامیه تمام انواع حجر را شامل می‌داند. فوت موکل یا وکیل در فقه حنفی مشروط به عدم تعلق حق ثالث است، ولی در امامیه بدون قید موجب انحلال فوری می‌گردد. این مطالعة تطبیقی با شناسایی اشتراکات و افتراقات، چارچوبی تحلیلی برای درک احکام انحلال وکالت ارائه می‌دهد.
    References: 
    • ابن‌عابدین، محمدامین بن عمر بن عبدالعزیز (1998م). رد المحتار علی الدر المختار، معروف بحاشیۀ ابن عابدین. بیروت: دار الاحیاء التراث العربی. 
    • ایروانی، باقر (1420ق). دروس تمهدیۀ فی الفقه الاستدلالی. قم: موسسۀ الفقه للطباعۀ و النشر. 
    • حسینی روحانی، محمدصادق (1414ق). فقه الصادق. قم: مؤسسة دار الکتاب.
    • حیدر، علی (1991). درر الحکام شرح مجلۀ الاحکام. تعریب: فهمی حسینی. بیروت: دار الجیل. 
    • زحیلی، وهبه (2006). الفقه الاسلامی و ادلته. تهران: احسان. 
    • زیلعی، فخرالدین (2000). تبیین الحقایق و شرح کنز الدقائق. بیروت: دار الکتب العلمیه. 
    • سرخسی، ابی‌‌بکر محمد بن احمد (2002). المبسوط. تحقیق: سمیر مصطفی رباب. بیروت: دار الاحیاء التراث العربی. 
    • سمرقندی، علاء‌الدین (بی‌تا). تحفۀ الفقهاء. بیروت: دار الکتب العلمیه. 
    • شهید ثانی، زین‌الدین بن علی (بی‌تا). الروضۀ البهیۀ فی شرح اللمعة الدمشقیه. بیروت: مؤسسۀ الاعلمی للمطبوعات. 
    • صاغرجی، اسعد محمدسعید (2005). الفقه الحنفی و ادلته. دمشق: دار الکلم الطیب. 
    • طباطبایی یزدی، سیدمحمدکاظم (بی‌تا). تکملۀ العروۀ الوثقی. قم: مکتبۀ الداوری. 
    • طوسی، محمد بن حسن (1411ق). الخلاف. تحقیق: سیدعلی خراسانی، سیدجواد شهرستانی، محمدطه نجف و محبی عراقی. قم: مؤسسۀ النشر الاسلامی. 
    • طهماز، عبدالحمید محمود (2000). الفقه الحنفی فی ثوبه الجدید. دمشق: دار القلم. 
    • عبداللهی، اشکان (1396). وکالت از دیدگاه فقه امامیه و حقوق ایران. اولین کنفرانس ملی حقوق و علوم سیاسی.
    • علامه حلی، حسن بن یوسف (1418ق). قواعد الاحکام. قم: مؤسسۀ النشر الاسلامی. 
    • عنایت، بسام عبدالوهاب الجائی (2004م). المجله (مجلۀ الاحکام العدلیه ـ فقه المعاملات فی مذهب الحنفی ـ). بیروت: دار ابن‌حزم.
    • عینی، ابی‌‌محمد محمود بن احمد (1990). البنایه فی شرح الهدایه. بیروت: دار الفکر. 
    • قاسم‌زاده، سیدمرتضی. سایت حقوق ایران. مؤسسة کورس سلطان محمدی.
    • قانون مدنی افغانستان (مصوب 1355). 
    • قانون مدنی ایران (مصوب 1307).
    • کاتوزیان، ناصر (1382). عقود معین 4 ـ حقوق مدنی. تهران: شرکت سهامی انتشار با همکاری بهمن برنا. 
    • کاتوزیان، ناصر (1383). قواعد عمومی قراردادها. تهران: شرکت سهامی انتشار. 
    • کاسانی، علاءالدین ابی‌بکر بن مسعود، (200م)، بدائع الصنائع فی ترتیب الشرایع. تحقیق: محمد خیر طعمه حلبی. بیروت: دار المعرفه. 
    • کاشف‌الغطاء، محمدحسین (2005). تحریر المجله. اشراف: آیت‌الله محمدمهدی آصفی. تحقیق: محمد ساعدی. قم: المجمع العالمی للتقریب بین المذاهب الاسلامیۀ ـ المعاونیۀ الثقافیه. 
    • کریمی‌نیا، محمدمهدی و شاه‌محمدی، بهروز (۱۳۹7). بررسی عزل و استعفای وکیل در فقه امامیه و اهل‌سنت و حقوق موضوعه. بی‌جا: حقوق اسلامی.
    • کیخا فرزانه، محمدامین (1391). تکافل خانواده در فقه مذاهب اسلامی و حقوق ایران و مقایسة آن با بیمة عمر. پایان‌نامة کارشناسی ارشد. دانشگاه امام صادق(ع). دانشکدة حقوق و معارف اسلامی. 
    • محقق ثانی، علی بن حسین (1410ق). جامع المقاصد فی شرح القواعد. قم: مؤسسة آل البیت(ع) لإحیاء التراث.
    • محقق حلی، جعفر بن حسن (1410ق). المختصر النافع فی فقه الامامیه. تهران: مؤسسة البعثه. 
    • مرغینانی، علی بن ابی‌‌بکر (بی‌تا). الهدایة شرح بدایة المبتدی. تصحیح و تعلیق: محمد عدنان درویش. بیروت: شرکت دار الارقم بن ابی الارقم. 
    • مغنیه، محمدجواد (1383). فقه الامام جعفر الصادق(ع). قم: موسسۀ السبطین العالمیه. 
    • نجفی، محمدحسن (1394). جواهر الکلام. تهران: دار الکتب الاسلامیه. 
    Cite this article: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    alizadeh, abdullah. (2026) An Examination of the Termination of Agency (Wakālah) in the Civil Codes of Iran and Afghanistan, and in Ja'fari and Hanafi Jurisprudence. َAndisheha-ye Huquq-e Omumi, 14(1), 233-252 https://doi.org/10.22034/hoghoughi.2025.5003124.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    abdullah alizadeh."An Examination of the Termination of Agency (Wakālah) in the Civil Codes of Iran and Afghanistan, and in Ja'fari and Hanafi Jurisprudence". َAndisheha-ye Huquq-e Omumi, 14, 1, 2026, 233-252

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    alizadeh, A.(2026) 'An Examination of the Termination of Agency (Wakālah) in the Civil Codes of Iran and Afghanistan, and in Ja'fari and Hanafi Jurisprudence', َAndisheha-ye Huquq-e Omumi, 14(1), pp. 233-252

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    alizadeh, A. An Examination of the Termination of Agency (Wakālah) in the Civil Codes of Iran and Afghanistan, and in Ja'fari and Hanafi Jurisprudence. َAndisheha-ye Huquq-e Omumi, 2026; 14(1): 233-252