َAndisheha-ye Huquq-e Omumi, Volume 14, Issue 1, No 26, Year 2026, Pages 67-87

    Separation of Powers from the Perspective of Allameh Mesbah Yazdi*

    Article Type: 
    Research
    Writers:
    ✍️ Ali Abolfazli / Assistant Professor, Department of Law, Imam Khomeini Educational and Research Institute / abolfazli@iki.ac.ir
    dor 20.1001.1.24235725.1403.14.1.4.8
    doi Registering DOI...
    Abstract: 
    Some public law scholars consider the rationale behind the separation of powers to be the curtailment of power, the guarantee of individual freedoms, and the avoidance of corruption and tyranny resulting from the concentration of power. The aim of this research is to analyze Allameh Mesbah Yazdi's thought regarding the separation of powers and its components. This study has been conducted using a descriptive-analytical method and seeks to answer the central question: What is Allameh Mesbah Yazdi's view on the separation of powers? The findings of the research indicate that, from Allameh's perspective, Islam does not prescribe a specific form or type of government; however, the primary principle in Islam is based on the concentration of power, and there is no religious or rational objection to it-just as at the inception of the Islamic society established by the Prophet (PBUH) in Medina, he personally assumed the leadership of all three branches of government. Nevertheless, with the expansion of the Islamic society and the need to administer affairs across various regions, a form of separation of powers emerged at levels below the Prophet. During the era of occultation, jurisprudential foundations rest on principles according to which the headship of all three branches lies with the Supreme Jurist (Vali-ye Faqih), and at the highest level-namely, the authority of the Guardianship of the Jurist-there is no necessity for the separation of powers. However, at lower levels, the separation of powers may become necessary. Therefore, he upholds the primary principle of the concentration of powers, but in extraordinary circumstances and based on necessity, he recognizes the division of tasks and the separation of powers at lower levels.
    چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
    Title :تفکیک قوا از منظر علامه مصباح یزدی*
    Abstract: 
    برخی از اندیشمندان حقوق عمومی فلسفة تفکیک قوا را مهار قدرت، تضمین آزادی افراد و پرهیز از فساد و خودکامگی ناشی از تمرکز قدرت می‌‌دانند. هدف این پژوهش واکاوی اندیشة علامه مصباح یزدی نسبت به تفکیک قوا و مؤلفه‌‌های آن انجام شده است. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی نگارش یافته است و به دنبال پاسخ این پرسش محوری است که دیدگاه علامه مصباح یزدی دربارة تفکیک قوا چیست؟ یافته‌‌های تحقیق نشان می‌‌دهد از نگاه علامه در اسلام شکل و نوع خاصی برای حکومت پیشنهاد نشده است، اما اصل اولی در اسلام بر تمرکز قدرت است و هیچ اشکال شرعی و عقلی وجود ندارد، کما اینکه در ابتدای شکل‌گیری جامعة اسلامی در زمان پیامبر(ص) که در مدینه بنیان نهاده شد، شخصاً مسئولیت رهبری سه قوه را بر عهده داشتند، اما با گسترش جامعة اسلامی و نیاز به‌‌ ادارة امور در بلاد مختلف، نوعی تفکیک ‌‌قوا در سطوح پایین‌تر از آن حضرت شکل گرفت. در دورة غیبت مبانی فقهی بر اصولی استوار است که مطابق آن، ریاست هر سه ‌‌قوه بر عهدة ولی فقیه است و در بالاترین سطح، یعنی مقام ولایت ‌‌فقیه، ضرورتی برای تفکیک ‌‌قوا وجود ندارد، اما در سطوح پایین‌تر ممکن است نیاز به ‌‌تفکیک ‌‌قوا ضروری باشد؛ ازاین‌‌رو ایشان اصل اولیه را بر تمرکز قوا می‌گذارند، اما در شرایط اضطراری و بر اساس نیاز، قائل به ‌‌تقسیم وظایف و تفکیک قوا در سطح‌های پایین‌تر هستند.
    References: 
    • آشوری، داریوش (1368). فرهنگ سیاسی. تهران: مروارید. 
    • ابن‌خلدون، عبدالرحمن (1369). مقدمة ابن خلدون. ترجمة محمد پروین گنابادی. تهران: علمی و فرهنگی. 
    • ابوالفضلی، علی (1396). تفکیک قوا از منظر اندیشمندان اسلامی. معرفت، 26(2)، 103ـ116. 
    • ابوالفضلی، علی (1401). تفکیک قوا در فقه و حقوق اساسی. تهران: دادگستر. 
    • ارسطو (1393). سیاست. ترجمة حمید عنایت. تهران: امیر کبیر. 
    • اسدیان، احمد (1391). تحولات تفکیک قوا (نگرشی بر تغییرات مهندسی قدرت سیاسی). تهران: مجد. 
    • اسکندری، محمدحسین و دارابکلایی، اسماعیل (1377). درآمدی بر حقوق اساسی. تهران: سمت. 
    • بوشهری، جعفر ( 1390 الف). حقوق اساسی(اصول و قواعد). تهران: شرکت سهامی انتشار. 
    • بوشهری، جعفر (1390ب). حقوق اساسی (مسائل). تهران: شرکت سهامی انتشار. 
    • پروین، خیرالله و اصلانی، فیروز (1391). اصول و مبانی حقوق اساسی. تهران: دانشگاه تهران. 
    • جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1368). ترمینولوژی حقوق. تهران: کتابخانة گنج دانش. 
    • حبیب‌زاده، توکل و آجرلو، اسماعیل (1391). نقد مبانی انسان‌شناختی اصل تفکیک قوا (با بررسی تطبیقی در انسان‌شناسی اسلامی). پژوهش‌نامة حقوق اسلامی، 13(2)، 99ـ126. 
    • دارابکلایی، اسماعیل (1388). نگرشی بر فلسفة سیاسی اسلام. قم: بوستان کتاب. 
    • رحیمی، مصطفی (1358). اصول حکومت جمهورى. تهران: امیر کبیر. 
    • عباسی، بیژن (1389). مبانی حقوق اساسی. تهران: جنگل (جاودانه). 
    • عمید زنجانی، عباسعلی (1389). دانشنامة فقه سیاسی. تدوین و تنظیم: ابراهیم موسی‌زاده. تهران: دانشگاه تهران. 
    • عمید زنجانی، عباسعلی (1391). حقوق اساسی تطبیقی. تهران: میزان. 
    • قاضی، سیدابوالفضل (1378). بایسته‌های حقوق اساسی. تهران: دادگستر. 
    • کاشانی، سیدمحمود (بی‌‌تا). اصل تفکیک قوا، بحران سیاسی دی ماه سال 1331 در ایران. تاریخ و فرهنگ معاصر، 2(6ـ7)، 71ـ118. 
    • محسنی، فرید (1395). حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران. تهران: دانشگاه امام صادق(ع).  
    • محمدی، شهرام (1393). رهبری و قوای سه‌گانه در جمهوری اسلامی ایران. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی. 
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1377). حقوق و سیاست در قرآن. نگارش: محمد شهرابی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره). 
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1385). پاسخ استاد به جوانان پرسشگر. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره). 
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1388). نظریة سیاسی اسلام (مشکات). تحقیق و نگارش: کریم سبحانی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).  
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1390). جامعه و تاریخ از نگاه قرآن (مشکات). قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره). 
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1394). حکیمانه‌ترین حکومت: کاوشی در نظریة ولایت‌ ‌فقیه. تحقیق و نگارش: قاسم شبان‌نیا. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره). 
    • ملک افضلی، محسن و جوان آراسته، حسین (1398). حقوق اساسی 2. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه. 
    • منتسکیو، بارون دو (1392). روح القوانین. ترجمه و نگارش: علی‌اکبر مهتدی. تهران: امیر کبیر. 
    • موسی‌زاده، رضا (1374). مبانی حقوق اداری. تهران: شهرآب ـ آینده‌سازان. 
    • نجفی اسفاد، مرتضی و محسنی، فرید (1379). حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران. تهران: بین‌‌المللی الهدی. 
    • هاشمی، سیدمحمد (1390). حقوق اساسی و ساختارهای سیاسی. تهران: میزان. 
    Cite this article: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Abolfazli, Ali. (2026) Separation of Powers from the Perspective of Allameh Mesbah Yazdi* . َAndisheha-ye Huquq-e Omumi, 14(1), 67-87 https://doi.org/10.22034/hoghoughi.2025.5002415.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Ali Abolfazli."Separation of Powers from the Perspective of Allameh Mesbah Yazdi* ". َAndisheha-ye Huquq-e Omumi, 14, 1, 2026, 67-87

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Abolfazli, A.(2026) 'Separation of Powers from the Perspective of Allameh Mesbah Yazdi* ', َAndisheha-ye Huquq-e Omumi, 14(1), pp. 67-87

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Abolfazli, A. Separation of Powers from the Perspective of Allameh Mesbah Yazdi* . َAndisheha-ye Huquq-e Omumi, 2026; 14(1): 67-87