The General Policies of the Legislative System, issued in 2019 by the Supreme Leader pursuant to Article 110 of the Constitution of the Islamic Republic of Iran, emphasize in Paragraph 9 "observance of the principles and techniques of law-making and drafting laws in a manner that is comprehensible, precise, coherent, and enforceable." This research aims to operationalize this paragraph and provide a framework for improving the quality of legislation in Iran. The research method is descriptive-analytical, based on documentary and library studies. The main research question is how Paragraph 9 of the General Policies of the Legislative System can be transformed into an operational framework for improving the legislative process. The findings indicate that operationalizing this paragraph requires a systematic approach throughout the entire lifecycle of a law. In the pre-drafting stage, legislative needs assessment and ex-ante impact assessment are of particular importance. In the drafting stage, the principles of clarity, precision, coherence, and consistency with the legal system must be observed. Furthermore, the measurability of law implementation requires the definition of indicators and ex-post evaluation. Finally, the establishment of specialized institutions and a comprehensive law on the legislative process is essential to achieve this goal.
Title :عملیاتیسازی بند ۹ سیاستهای کلی نظام قانونگذاری: از اصول نگارش پیشنویس تا ارزیابی اثربخشی اجرای قوانین
Abstract:
سیاستهای کلی نظام قانونگذاری که در سال ۱۳۹۸ و در اجرای اصل ۱۱۰ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران از سوی مقام معظم رهبری ابلاغ شده است، در بند ۹ بر «رعایت اصول و فنون قانوننویسی و نگارش قوانین بهگونهای قابل فهم، دقیق، منسجم و قابل اجرا» تأکید دارد. این پژوهش با هدف عملیاتیسازی این بند و ارائۀ چارچوبی برای ارتقای کیفیت قانونگذاری در ایران انجام شده است. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی و مبتنیبر مطالعات اسنادی و کتابخانهای است. سؤال اصلی پژوهش این است که چگونه میتوان بند ۹ سیاستهای کلی نظام قانونگذاری را به یک چارچوب عملیاتی برای بهبود فرایند قانونگذاری تبدیل کرد؟ یافتهها نشان میدهد که عملیاتیسازی این بند نیازمند رویکردی نظاممند در تمام چرخۀ حیات قانون است. در مرحلۀ پیش از نگارش، نیازسنجی تقنینی و ارزیابی تأثیرات پیشینی اهمیت دارد. در مرحلۀ نگارش، اصول وضوح، دقت، انسجام و سازگاری با نظام حقوقی باید رعایت شود. همچنین سنجشپذیری اجرای قانون مستلزم تعریف شاخصها و ارزیابی پسینی است. در نهایت، ایجاد نهادهای تخصصی و قانون جامع فرایند قانونگذاری برای تحقق این هدف ضروری است.
اسلامی، سیدمحمدهادی (۱۳۹۷). اصول و فنون قانونگذاری. تهران: جنگل.
امیری، حسینعلی (۱۳۹۵). آسیبشناسی نظام قانونگذاری در جمهوری اسلامی ایران با مطالعة تطبیقی در حقوق فرانسه. تهران: میزان.
انصاری، باقر (۱۳۹۹). اصول و فنون قانونگذاری. تهران: دادگستر.
پروین، خیرالله (۱۴۰۱). کارکردهای تنقیح قوانین و مقررات و نقش آن در تضمین اصل امنیت حقوقی. تهران: مجد.
پروین، خیرالله و حسینی یزدی، سیدمحمدحمید (۱۴۰۲). بایستههای ارتقای کارآمدی قانونگذاری در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران. تهران: مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.
پروین، خیرالله و سیفی، محمدمهدی (۱۴۰۲). اصل شفافیت در فرایند قانونگذاری جمهوری اسلامی ایران و جمهوری فدرال آلمان: بررسی موردی مشارکت عمومی. دانش حقوق عمومی، ۵۹، ۳۵ـ۴۵.
حاجعلی خمسه، مرتضی و موسیزاده، ابراهیم (۱۳۹۷). تأملی بر لزوم «انطباق» یا «عدم مغایرت» قوانین با سیاستهای کلی نظام. دانش حقوق عمومی، ۵۶، ۴۵ـ۵۵.
حبیبنژاد، سیداحمد (۱۳۹۸). نیازسنجی تقنینی؛ عنصری بایسته در قانونگذاری شایسته. دانش حقوق عمومی، ۵۳، ۳۳ـ۳۴.
راسخ، محمد و مرکزمالمیری، احمد (۱۳۹۱). تبیین اصول تشریفاتی قانونگذاری. تحقیقات حقوقی، ۲۳، ۵۵ـ۶۲.
رینرسون، آرتور جی (۱۴۰۰). قانوننویسی: گامبهگام. ترجمة آزاده عبداللهزاده شهربابکی. تهران: سمت.
عبداللهزاده شهربابکی، آزاده (۱۴۰۰). درآمدی بر کیفیت قانون. تهران: شرکت سهامی انتشار.
مرکزمالمیری، احمد (۱۴۰۰). ارزیابی تأثیرات قانون در ایران: ملزومات اجرای ارزیابی تأثیرات اقتصادی پیشینی. مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی (سری گزارشهای کارشناسی).
مرکزمالمیری، احمد (۱۴۰۰). ملاحظاتی در انجام فرایند ارزیابی تأثیرات پیشینی قانون در ایران. حقوق اداری، ۲۱، ۲۵ـ۳۳.
مرکزمالمیری، احمد و مهدیزاده، مهدی (۱۳۹۴). قانونگذاری پراکنده در نظام تقنینی ایران. پژوهش حقوق عمومی، ۴۵، ۴۳ـ۵۱.
وکیلیان، حسین (۱۴۰۲). قانونگذاری خوب: مبانی، شاخصها و ابعاد. (با نظارت علمی محمد قاسمی، منیره امیرخانلو و محمد زائری). ویراستار: احمد مرکزمالمیری. مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، مدیریت مطالعات حقوقی و اجتماعی.
References:
Mousmouti, M. (2012). Operationalising quality of legislation through the effectiveness test. Legisprudence, 6(2), 191-205.
Xanthaki, H. (2022). Thornton's legislative drafting (6th ed.). Bloomsbury Professional.
Hasanpour, Masumeh، پروین، خیرالله. (2026) Operationalizing Paragraph 9 of the General Policies of the Legislative System: From Drafting Principles to Evaluating the Effectiveness of Law Implementation. َAndisheha-ye Huquq-e Omumi, 14(1), 53-68 https://doi.org/10.22034/hoghoughi.2026.5003440.
Masumeh Hasanpour؛ خیرالله پروین."Operationalizing Paragraph 9 of the General Policies of the Legislative System: From Drafting Principles to Evaluating the Effectiveness of Law Implementation". َAndisheha-ye Huquq-e Omumi, 14, 1, 2026, 53-68
Hasanpour, M، پروین، خیرالله.(2026) 'Operationalizing Paragraph 9 of the General Policies of the Legislative System: From Drafting Principles to Evaluating the Effectiveness of Law Implementation', َAndisheha-ye Huquq-e Omumi, 14(1), pp. 53-68
Hasanpour, M، پروین، خیرالله. Operationalizing Paragraph 9 of the General Policies of the Legislative System: From Drafting Principles to Evaluating the Effectiveness of Law Implementation. َAndisheha-ye Huquq-e Omumi, 2026; 14(1): 53-68