اندیشه‌های حقوق عمومی، سال چهاردهم، شماره اول، پیاپی 26، پاییز و زمستان 1403، صفحات -

    تضمین دادرسی منصفانه در تصمیمات اداری خودکار

    نوع مقاله: 
    پژوهشی
    نویسندگان:
    فرید محسنی / استاد دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری / mohseni@ujsas.ac.ir
    سید محمد مهدی غمامی / استادیار دانشکده حقوق دانشگاه امام صادق (ع) / ghamamy@isu.ac.ir
    doi 10.22034/hoghoughi.2026.5003727
    چکیده: 
    گسترش استفاده از سامانه‌های هوش‌مبنا در خدمات عمومی، نوعی تصمیم اداری خودکار پدید آورده است که می‌تواند بر حقوق شهروندان تأثیر مستقیم داشته باشد، بی‌آن‌که منطق تصمیم‌گیری آن برای آنان به روشنی قابل درک باشد. مسئله این پژوهش آن است که این دسته تصمیمات تا چه حد با تضمین‌های دادرسی منصفانه سازگار است و برای حفظ حقوق شهروندی در برابر آنها چه الزامات حقوقی و نهادی باید پیش‌بینی شود. هدف، تبیین جایگاه تصمیمات اداری خودکار در حقوق عمومی ایران و استخراج الزامات لازم برای انطباق آنها با حق بر دادرسی منصفانه است. پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و با اتکا بر تحلیل قوانین، اسناد سیاستی و رویه موجود انجام شده است. نتایج نشان می‌دهد که با وجود اصول عامی چون حق دادخواهی و منع تبعیض، خلأهای جدی در تعریف و تنظیم تصمیمات اداری خودکار، شفافیت الگوریتمی، حق آگاهی و سازوکارهای اعتراض و بازنگری انسانی وجود دارد و اصلاحات تقنینی، نهادی و فنی در این زمینه ضروری است.
    Article data in English (انگلیسی)
    Title: 
    Automated Administrative Decisions and Citizens’ Rights: Ensuring Fair Trial Guarantees in Iran’s Public Services
    Abstract: 
    The increasing use of AI-based systems in public services has given rise to a form of automated administrative decision-making that directly affects citizens’ rights, while the underlying logic of such decisions often remains opaque. This article examines to what extent these decisions comply with the guarantees of fair trial and which legal and institutional requirements are needed to protect citizens’ rights against them. The aim is to clarify the place of automated administrative decisions within Iranian public law and to identify the main conditions for aligning them with the right to a fair hearing. The research adopts a descriptive–analytical method, based on the examination of legislation, policy documents and existing practice. The findings indicate that, despite general principles such as the right to remedy and the prohibition of discrimination, there are significant gaps regarding the definition and regulation of automated administrative decisions, algorithmic transparency, the right to information and effective mechanisms for challenge and human review.
    شیوه ارجاع به این مقاله: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    شاه محمدی، محمد، محسنی، فرید، غمامی، سید محمد مهدی. (1403) تضمین دادرسی منصفانه در تصمیمات اداری خودکار. دو فصلنامه اندیشه‌های حقوق عمومی، 14(1)، - https://doi.org/10.22034/hoghoughi.2026.5003727.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    محمد شاه محمدی؛ فرید محسنی؛ سید محمد مهدی غمامی."تضمین دادرسی منصفانه در تصمیمات اداری خودکار". دو فصلنامه اندیشه‌های حقوق عمومی، 14، 1، 1403، -

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    شاه محمدی، محمد، محسنی، فرید، غمامی، سید محمد مهدی.(1403) 'تضمین دادرسی منصفانه در تصمیمات اداری خودکار'، دو فصلنامه اندیشه‌های حقوق عمومی، 14(1), pp. -

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    شاه محمدی، محمد، محسنی، فرید، غمامی، سید محمد مهدی. تضمین دادرسی منصفانه در تصمیمات اداری خودکار. اندیشه‌های حقوق عمومی، 14, 1403؛ 14(1): -