تضمین دادرسی منصفانه در تصمیمات اداری خودکار
/ دانشجوی دکتری حقوق عمومی دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، تهران، ایران / mtkh1361@gmail.com
/ استاد گروه حقوق جزا و جرمشناسی دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، تهران، ایران / mohseni@ujsas.ac.irArticle data in English (انگلیسی)
- Binns, Reuben (2020). Human judgement in algorithmic loops: Individual justice and automated decision-making. Regulation & Governance, 14(4), 1-15.
- Busuioc, Madalina (2024). Algorithmic regulation and the rule of law: Towards a new architecture of administrative justice. Public Administration Review, 84(3), 534-551.
- Cane, Peter (2020). Administrative Law (6th ed.). Oxford: Oxford University Press.
- Cobbe, Jennifer (2025). The hidden law of algorithms: Administrative justice in the age of opacity. Yale Journal of Law & Technology, 27(1), 1-52.
- Gavaghan, Colin & Knott, Alistair (2024). Designing procedural fairness for automated decision-making: From reactive oversight to proactive legal design. Journal of Law and Technology, 41(1), 58-89.
- Huq, Aziz Z (2020). A right to a human decision. Virginia Law Review, 110(3), 611-688.
- JuLIA Project (2025). Artificial Intelligence, Judicial Decision-Making and Fundamental Rights: JuLIA Handbook (p. 19-21).
- Mittelstadt, Brent Daniel, Allo, Patrick, Taddeo, Mariarosaria, Wachter, Sandra & Floridi, Luciano (2016). The ethics of algorithms: Mapping the debate. Big Data & Society, 3(2), 1-21.
- National Institute of Standards and Technology (NIST) (2023). Artificial Intelligence Risk Management Framework (AI RMF 1. 0). U. S. Department of Commerce. https: //doi. org/10. 6028/NIST. AI. 100-1
- Richardson, Rashida (2022). Defining and demystifying automated decision systems. Maryland Law Review, 81(3), 785-840.
- Smith, Helen & Miller, James (2024). Automating administrative justice: Procedural guarantees in the age of AI-driven public services. Public Law Review, 35(3), 405-430.
- Sulistyantoro, Guntur Tri, Khaq, Abdul, Khan, Muhammad Zubair Khan, Amin, Ahsan & Hussain, Ali -A. -M. (2024). Shaping artificial intelligence governance and risk management in the public sector: Regulatory insights. Lex Publica, 11(1), 161-181. https: //doi. org/10. 12345/lexpublica. 2024. 181
- Tomlinson, Joe, Meers, Jed, Salter, Izzie & Garnett, Phillip. (2025). The Hidden Cost of Quick Wins: How Artificial Intelligence in Administrative Appeals Risks Trust in Justice. In Mike Gregory, John Zerilli, & Rebecca Williams (Eds.), The Cambridge Handbook of Public Law and Artificial Intelligence. Cambridge University Press.
- Veale, Michael & Borgesius, Frederik Zuiderveen (2023). Demystifying the right to explanation in automated decision-making. Computer Law & Security Review, 49, 105-170.
- Zaidan, Elias (2024). AI governance in a complex and rapidly changing world. Humanities and Social Sciences Communications, 2024.
- Zumbini, Andrea Francesco (2025). Automated administrative decisions and due process: New problems, new solutions? Italian Journal of Public Law, 17(1), 1-31.
- آقابابایی، حسن و ناجی، محمد (۱۴۰۳). سوگیری و تبعیض در سامانههای هوش مصنوعی: از مبانی فنی تا ضمانتهای حقوقی. حقوق و فناوریهای نوین، ۲(۱)، ۷۷ـ۱۰۴.
- اجاقی، حامد، سلیمانی روزبهانی، فاطمه و ظهوریان نادعلی، ایمان (۱۴۰۳). دکترین هنجارگذاری و تنظیمگری هوش مصنوعی. حقوق و دولت، ۵(۱)، ۱۲۳ـ۱۵۰.
- اصحابی، فاطمه و صادقینژاد، علی (۱۴۰۴). نقش هوش مصنوعی در تحول نظام قضایی و خدمات حقوقی؛ چالشها و چشماندازها. مطالعات حقوق و علوم قضایی، ۲(۶)، ۱۴۸ـ۱۶۷.
- اکبری، ایمان، واعظی، رضا، اصلیپور، حسین، عبدالحسینزاده، محمد و شهرآئینی، سیدمجتبی (۱۴۰۳). شناسایی و مدلسازی کارکردهای هوش مصنوعی در ارتقای کارآمدی نظام اداری و ارائه خدمات عمومی. مطالعات مدیریت دولتی ایران. https://doi.org/10.22034/jipas.2024.401497.1607
- باباییان، فاطمه، صفدری رنجبر، مصطفی و حکیم، امین (۱۴۰۲). واکاوی نقش هوش مصنوعی در چرخۀ سیاستگذاری عمومی؛ رویکرد فراترکیب. بهبود مدیریت، ۱۷(۲)، ۱۱۵ـ۱۵۰. https://doi.org/10.22034/jmi.2023.396945.2957
- رشیدی خویگانی، رضا (1397). نقد و تحلیل نظریة خدمات عمومی و اصول حاکم بر آن مبتنیبر آموزههای اسلامی. تهران: ماهواره.
- رضاییزاده، محمدجواد و عطریان، فرامرز (۱۳۹۶). اصل الزام به ارائۀ دلیل در تصمیمات اداری در پرتو مفهوم ادارۀ خوب: مطالعۀ تطبیقی حقوق ایران و اتحادیۀ اروپا. دانش حقوق عمومی، ۶(۲)، ۱ـ۲۴.
- روشن، سیدعلیقلی، یعقوبی، نورمحمد و مؤمنی، امیررضا (۱۴۰۰). کاربست هوش مصنوعی در بخش دولتی: مطالعهای فراترکیب. علوم مدیریت ایران، ۱۶(۶)، ۱۱۷ـ۱۴۵.
- عامری، زهرا (۱۴۰۴). مطالعۀ تطبیقی چارچوب حقوقی نظامهای تصمیمگیری خودکار در مدیریت عمومی. مطالعات حقوق عمومی، ۵۵(۳)، ۱۹۰۹ـ۱۹۳۰.
- عامری، زهرا، مقدسی، محمدباقر و حبیبنژاد، سیداحمد (۱۴۰۴). حق اعتراض به تصمیمگیریهای خودکار مبتنیبر هوش مصنوعی: جلوهای از الزامات حقوق بشری در عصر فناوری. پژوهشهای نوین حقوق اداری، ۱ـ۲۴.
- علیقیان، اشکان، صفدری رنجبر، مصطفی و محمدی، مهدی (۱۴۰۱). طراحی بستۀ سیاستی برای توسعۀ هوش مصنوعی در ایران. سیاستگذاری عمومی، ۹(۱)، ۲۲ـ۴۶. https://doi.org/10.22059/jppolicy.2023.92986
- غمامی، سیدمحمدمهدی (۱۴۰۳). تنظیم هوش مصنوعی بهمنظور تأمین و تضمین حقوق عامه. دیدگاههای حقوق قضایی، ۲۹(۱۰۸)، ۱۰۱ـ۱۲۹.
- فتحی، یونس، شفیعی سردشت، جعفر و وهیبی فخر، مریم (۱۳۹۸). نظام مطلوب دادرسی اداری در ایران. پژوهشهای نوین حقوق اداری، ۱(۱)، ۱ـ۲۴.
- کدخدایی، عباسعلی و رضایی، مهدی (۱۴۰۱). حاکمیت قانون و هوش مصنوعی: از اصول سنتی تا اقتضائات نوین. مطالعات حقوق عمومی، ۵۲(۱)، ۱ـ۲۸.
- لطیفزاده، مهدیه (۱۴۰۳). تحول احراز عدالت در نظام قضایی با پردازش هوشمند داده. دیدگاههای حقوق قضایی، ۲۹(۱۰۸)، 151ـ174.
- محمودی، مصطفی، اکبری، ایمان و فلاحتکار، سجاد (۱۴۰۴). حکمرانی هوش مصنوعی (۷): ظرفیتشناسی توسعۀ هوش مصنوعی در کشور و ارائۀ توصیههایی جهت همافزایی ظرفیتها (شمارۀ مسلسل ۲۹۵۲). مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.
- محمودی، مصطفی، اکبری، ایمان و مهربان، محمدمهدی (۱۴۰۳). حکمرانی هوش مصنوعی (۶): کاربست هوش مصنوعی در ارتقای خدمات عمومی (شمارۀ مسلسل ۲۰۷۳۹). مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.
- مرادی برلیان، محمد و تنگستانی، محمدقاسم (۱۴۰۲). الگوریتم و حقوق اداری؛ چالشها و راهکارها. حقوق اداری، ۱۰(۳۴)، ۱۶۳ـ۱۹۲.
- مهدی، علی (۱۴۰۴). تحلیلی بر چالشها و راهکارهای حقوقی پیادهسازی هوش مصنوعی در نظام اداری ایران. حقوق اداری، ۱۲(۴۲)، ۲۰۵ـ۲۲۹.
- هاشمی، سیدحسین (۱۴۰۳). کنترل یا نوآوری؛ الزامات حقوقی سیاستهای تنظیمی در زمینۀ هوش مصنوعی. حقوق و دولت، ۵(۱)، ۹ـ۳۰.
- هاشمی، محمد (۱۴۰۲). حق دفاع و تضمینات آن در فرایندهای شبهقضایی اداری. پژوهشهای حقوق عمومی، ۲۴(۳)، ۴۵ـ۶۸.



